Trẻ em lâu ngày không đi ngoài: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Tình trạng trẻ em lâu ngày không đi ngoài là gì, có phải là táo bón không, tình trạng này có thật sự đáng lo hay không? Bạn đọc cùng tìm hiểu vấn đề này qua bài viết dưới đây của Hemono nhé.

Trẻ em lâu ngày không đi ngoài: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị
Trẻ em lâu ngày không đi ngoài: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

1, Các nhóm nguyên nhân gây nên tình trạng trẻ lâu ngày không đi ngoài

1.1. Nhóm nguyên nhân chức năng

Đa số trẻ lâu ngày không đi ngoài đều do nhóm nguyên nhân này. Các nguyên nhân chức năng chiếm từ 90% đến 95% các trường hợp nhiều ngày không đi ngoài ở trẻ.

Các nguyên nhân gây nên tình trạng lâu ngày không đi ngoài ở trẻ được chia cụ thể theo từng nhóm tuổi như sau:

Trẻ sơ sinh và bú mẹ: Ở độ tuổi này tình trạng trẻ không đi ngoài rất phổ biến. Có thể do nguyên nhân từ thời kỳ còn là bào thai hoặc do nguyên nhân mắc phải sau khi sinh. Một số nguyên nhân có thể kể đến ở nhóm này như sau:

  • Nút phân su của bé khá to, trong quá trình sinh nở không đủ áp lực để đẩy nút phân đó ra bên ngoài làm tắc ruột tạm thời và trẻ không đi ngoài được.
  • Dấu hiệu giãn ruột ở trẻ: đây thường là dấu hiệu sinh lý và có thể tự khôi phục khi trẻ lớn dần, hệ tiêu hóa hoàn chỉnh.
  • Chế độ nuôi dưỡng bằng sữa công thức: sữa được pha quá đặc sợ bé đói, nuôi trẻ hoàn toàn bằng sữa công thức cũng là nguyên nhân gây nên tình trạng lâu ngày không đi ngoài.
  • Ở trẻ bú mẹ cũng có thể táo bón do chế độ dinh dưỡng của mẹ khiến mẹ và con cùng bị táo bón

Nhóm trẻ 6 tháng đến 18 tháng có thể gặp phải những nguyên nhân chính như sau:

  • Chế độ dinh dưỡng sai lầm cho trẻ: không bổ sung đủ rau xanh và chất xơ trong các bữa ăn dặm cho trẻ, ít uống nước, thay nước bằng sữa bò cũng có thể làm cho trẻ không đi ngoài dễ dàng được.
  • Tổn thương khu vực hậu môn do các nguyên nhân khác nhau như nấm, viêm kẽ, nứt kẽ hậu môn.
  • Lạm dụng quá nhiều các loại thuốc đặt, thuốc thụt tháo ở trẻ cũng sẽ khiến cho tình trạng trẻ lệ thuộc vào thuốc xảy ra, khi không dùng thuốc thì sẽ lại không đi ngoài được trong vòng nhiều ngày.

Nhóm trẻ 18 tháng đến 3 tuổi có thể gặp các nguyên nhân như:

  • Phản xạ tự chủ bài xuất phân bị ảnh hưởng do bé nhịn đi ngoài lâu ngày do sợ đau.
  • Táo bón đi kèm với hội chứng ruột kích thích, trong trường hợp này trẻ hay bị đau bụng và có dấu hiệu xen kẽ giữa các đợt đi ngoài phân lỏng và các đợt táo bón dài ngày.

Nhóm trẻ lớn: thường gặp hai thời điểm là:

  • Tuổi đi nhà trẻ: bé cảm thấy lạ lầm và không quen với nhà vệ sinh ở môi trường mới, không được thoải mái đi vệ sinh, không dám đi vệ sinh ở nhà trẻ, sợ phải xin phép cô nuôi dạy trẻ hoặc chưa được gia đình chuẩn bị cho những kỹ năng cần thiết khi tự đi vệ sinh.
  • Tuổi học đường: trẻ có tâm lý sợ bẩn khi đi ngoài tại nhà vệ sinh ở trường, trẻ mải học hoặc mải chơi quên đi cơn buồn đi vệ sinh, lâu ngày trở thành bệnh lý táo bón khiến trẻ nhiều ngày không đi đại tiện.

Nhóm nguyên nhân thực thể: Trường hợp này không gặp nhiều, chỉ chiếm từ 5% đến 10% các trường hợp nhưng lại cần thiết phải phát hiện sớm vì nguy hiểm nên cần loại trừ và điều trị.

Nguyên nhân gây nên tình trạng trẻ lâu ngày không đi ngoài
Nguyên nhân gây nên tình trạng trẻ lâu ngày không đi ngoài

1.2. Nhóm nguyên nhân ở đại trực tràng của trẻ

  • Hội chứng Hirschsprung: do sự thiếu phát triển bất thường của các hạch thần kinh Meissner – Auerbach ở đại trực tràng của trẻ, mất nhu động ruột ở những đoạn ruột này gây nên các triệu chứng các như táo bón mãn tính, chậm bài tiết phân su ở trẻ sơ sinh.
  • Hẹp đại tràng, trực tràng: do bẩm sinh, do các khối u xuất hiện bất thường vùng bụng chèn ép đường ruột, hẹp do viêm nhiễm gây sẹo dính.
  • Trực tràng ngả ra trước cũng khiến các bé lâu ngày không đi ngoài.

1.3. Nhóm nguyên nhân do thần kinh

  • Bệnh của hệ cơ vân: gây xuất hiện các tổn thương của hệ cơ vân, làm cho động tác rặn bị kém đi, mất tự chủ động tác rặn.
  • Các bệnh của hệ thần kinh trung ương bẩm sinh như thoát vị ống sống, bại não, não úng thủy…

1.4. Các bệnh toàn thân ảnh hưởng đến hệ tiêu hoá

  • Hạ Kali máu bất thường gây liệt ruột, chướng bụng, mất nhu động ruột.
  • Suy tuyến giáp bẩm sinh: giảm vận động đường tiêu hoá gây táo bón cũng như ảnh hưởng đến sự phát triển toàn bộ cơ thể trẻ,thậm chí  có thể dẫn đến thiểu năng trí tuệ.
  • Cơ chế bệnh sinh gây nên tình trạng lâu ngày không đi ngoài của trẻ.
  • Cơ chế sinh lý bệnh gây nên tình trạng táo bón cơ năng ở trẻ em thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau phối hợp với nhau.

Các con nhiều ngày không đi ngoài do nhịn vì nhiều nguyên nhân khác nhau như: đau khi đi đại tiện, sợ sử dụng để vệ sinh công cộng, hay nhà vệ sinh ở trường do nhà vệ sinh không sạch sẽ, sợ các bạn chê cười hay tâm lí sợ cô giáo mắng nếu đi đại tiện khi đến lớp, trẻ mải chơi nên cố nhịn đi đại tiện hay quên mất cơn buồn đi đại tiện. Phân táo cứng và to khiến cho trẻ thấy đau khi đi đại tiện nên trẻ nhịn. Dấu hiệu của việc nhịn đi đại tiện là trẻ cố giấu giếm, đứng nhón trên các đầu ngón chân, cố nín chặt các cơ vùng hậu môn, cơ đáy chậu, cơ vùng mông để ngăn động tác đại tiện.

Phân được tích trữ trong đại trực tràng lâu ngày ở trẻ sẽ gây ra một loạt các hậu quả về mặt bệnh lý xấu. Hạn chế động tác đi ngoài kéo dài sẽ làm tăng thời gian lưu thông của phân trong đại tràng, tích tụ nguồn chất thải trong lòng toàn bộ đại tràng, hoạt động co bóp tổng đấy phân ra bên ngoài ngày càng suy giảm. Phân càng ở trong đại tràng lâu càng được tái hấp thu nhiều nước, phân càng chắc và cứng hơn, bé đi đại tiện càng đau do khối phân to, dễ gây ra tình trạng nứt kẽ hậu môn, nhiễm trùng hóa mủ, chảy dịch hôi vùng hậu môn, khiến cho các bé càng sợ hơn mỗi khi đi ngoài. Đây sẽ trở thành 1 vòng xoắn bệnh lý và từ đó tình trạng không đi ngoài nhiều ngày ở bé càng trở nên nặng hơn.

2, Triệu chứng chính khi trẻ nhỏ lâu ngày không đi đại tiện là gì?

Triệu chứng chính khi trẻ nhỏ lâu ngày không đi đại tiện là gì?
Triệu chứng chính khi trẻ nhỏ lâu ngày không đi đại tiện là gì?

Trẻ được coi là táo bón khi tần suất bài xuất phân có hiện tượng bất thường như sau:

  •    Trẻ sơ sinh đi ngoài ít hơn 2 lần/ngày
  •    Trẻ bú mẹ ỉa đi ngoài ít hơn 3 lần/tuần
  •    Trẻ lớn đi ngoài ít hơn 2 lần/tuần

Kèm theo trẻ có biểu hiện ít hay nhiều các triệu chứng khác như sau:

  • Đau bụng: Theo nhiều nghiên cứu khác nhau đã chứng minh rằng các trẻ bị đau bụng và đến khám tại các phòng khám nhi khoa có đến 48% các trường hợp có nguyên nhân là do táo bón lâu ngày.
  • Sợ đi ngoài: khi có dấu hiệu buồn đi ngoài trẻ đột ngột dừng chơi và trở nên khó chịu, khi đi ngoài trẻ bắt đầu khóc nhiều, từ chối ngồi bồn cầu hay ngồi bô, chỉ ỉa đứng hay ỉa són trong bỉm. Khi bắt trẻ rặn khi đi vệ sinh thì trẻ có xu hướng sợ sệt chống đối, khi phải rặn thì trẻ khóc to.
  • Có máu trong phân: thường xuất hiện máu với số lượng ít, dính vào giấy vệ sinh khi lau đít cho trẻ, cần kiểm tra kỹ vùng hậu môn ở trẻ để xem có hay không các dấu hiệu viêm nhiễm, nứt kẽ hậu môn, nếp da thừa vùng hậu môn hoặc bệnh lý dò hậu môn.

3, Điều trị tình trạng trẻ em nhiều ngày không đi ngoài như thế nào?

Mục tiêu điều trị tình trạng này chính là giải quyết tình trạng ứ đọng của khuôn phân trong lòng ruột, hồi phục lại lưu thông để đảm bảo quá trình đi ngoài theo cơ chế sinh lý bao gồm không đau và có phân mềm, không đi ngoài són phân và phòng ngừa tái phát bệnh.

Nguyên tắc điều trị của tình trạng này như sau:

  • Bước 1: giải quyết tình trạng ứ đọng phân và làm mềm phân táo.
  • Bước 2: cải thiện tập quán ăn uống của trẻ theo hướng khoa học hơn, thay đổi khẩu phần ăn gồm nhiều chất xơ ơ uống đủ nước, hạn chế các loại thực phẩm phẩm quá nhiều dầu mỡ và các chất khó tiêu.
  • Bước 3: dùng các loại thuốc nhuận tràng kết hợp với việc xây dựng một thói quen đi đại tiện hàng ngày và đúng cách cho trẻ.
  • Bước 4: giảm dần việc sử dụng đến các loại thuốc nhuận tràng nếu việc điều trị có kết quả hay trẻ có xu hướng cải thiện dần, khi giảm cũng nên giảm từ từ tần suất sử dụng thuốc để trẻ có thể thích nghi.

Quá trình điều trị tình trạng lâu ngày không đi ngoài ở trẻ em có thể kéo dài từ vài ngày cho đến 6 tháng hay 12 tháng thậm chí còn có thể kéo dài nhiều năm và cần sự phối hợp giữa gia đình của bé và bác sĩ.

3.1. Các biện pháp điều trị không dùng thuốc

  • Hạn chế cho trẻ sử dụng các loại thuốc điều trị táo bón khi các triệu chứng không đi ngoài được còn ở mức độ nhẹ.
  • Tăng cường chế độ ăn nhiều chất xơ, rau xanh, hoa quả chín trong khẩu phần ăn hàng ngày của trẻ. Đối với trẻ trên 2 tuổi lượng chất xơ trong khẩu phần hằng ngày được tính theo công thức “số tuổi cộng với 5 gam”, không đủ lượng chất xơ trong khẩu phần ăn là yếu tố nguy cơ cao gây nên tình trạng nhiều ngày không đi ngoài.
  • Khuyến khích trẻ uống nhiều nước vào nhiều thời điểm trong ngày chứ không để đến khi khát mới uống. Có thể cho trẻ uống các loại nước trái cây để trẻ dễ uống và ham uống hơn.
  • Tăng cường cho trẻ tham gia các hoạt động ngoại khóa có các hoạt động vận động thể lực, thể chất như bơi, đạp xe, đá bóng hay võ thuật… tránh cho trẻ ngồi quá nhiều, nhất là tư thế chơi các trò chơi điện tử, sử dụng các thiết bị điện tử như điện thoại máy tính nhiều.
  • Ở những đối tượng là trẻ lớn cần huấn luyện cho trẻ đi vệ sinh thường xuyên theo một khung giờ nhất định mỗi ngày và có thể lập ra nhật ký “tạo phân” như một công cụ theo dõi hàng ngày cho bé, hiệu quả điều trị và khuyến khích đi vệ sinh đều hơn. Có thể có phần thưởng nhỏ như phiếu bé ngoan hay món trái cây bé thích khi đạt được mục tiêu đề ra.
Bổ sung chất xơ hợp lý sẽ giúp trẻ đi ngoài dễ hơn
Bổ sung chất xơ hợp lý sẽ giúp trẻ đi ngoài dễ hơn

3.2. Dùng thuốc điều trị tình trạng lâu ngày không đi ngoài ở trẻ

Các nhóm thuốc điều trị nhuận tràng có thể duy trì:

Nhóm thuốc nhuận tràng thẩm thấu của polietilen, glycol, magie hydroxit, lactulose có tác dụng tăng áp lực thẩm thấu trong lòng ruột kéo nước vào trong lòng ruột, tăng lượng nước trong phân làm phân mềm, không bị khô cứng, cải thiện quá trình bài tiết và tổng phân ra ngoài.

Thuốc nhuận tràng kích thích thường được sử dụng trong điều trị ngắn ngày ngừa tái phát và phối hợp với các thuốc nhuận tràng thẩm thấu để đạt hiệu quả cao khi sử dụng riêng nhóm thuốc nhuận tràng thẩm thấu chưa đạt đến kết quả mong muốn. Nhóm thuốc có tác dụng lên các đầu mút thần kinh trong niêm mạc ruột, giúp tái tạo các xung thần kinh làm tăng nhu động ruột đã mất, gồm các thuốc như: bisacodyl, sennan, natri picosulphat…

4, Các câu hỏi thường gặp

4.1. Trẻ lâu ngày không đi ngoài có nguy hiểm không?

Đối với trẻ nhỏ, tình trạng lâu ngày không đi ngoài hầu như là sinh lý và sẽ được cải thiện dần dần theo thời gian. Tuy nhiên một số trường hợp lại là dấu hiệu của các bệnh lý nguy hiểm trong cơ thể. Bố mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để kiểm tra nếu thấy trẻ có các dấu hiệu như:

  • Táo bón xuất hiện ở trẻ từ sớm trước 1 tháng tuổi.
  • Phân su xuất hiện muộn sau 48 giờ sau sinh.
  • Gia đình có tiền sử có người bị bị hội chứng Hirschsprungq.
  • Phân có hình dạng bất thường như hình dạng nhỏ và dài như bút chì.
  • Có máu trong phân số lượng bất kỳ mà không có dấu hiệu nứt kẽ hậu môn.
  • Nôn ói ra dịch màu như mật.
  • Tuyến giáp và vùng cổ biến dạng bất thường nghi ngờ thiểu năng tuyến giáp.
  • Bụng chướng căng, kèm đau bụng hoặc sốt.
  • Trẻ bất phản xạ hậu môn hoặc mất phản xạ bìu.
  • Vị trí hậu môn bất thường so với giải phẫu.
  • Có các vị trí lỗ rò quanh hậu môn.
  • Rối loạn hoặc mất các phản xạ trương lực cơ, cơ lực hai chân.
  • Lõm vùng xương cùng.
  • Trẻ sợ hãi khi được gia đình hay bác sĩ thăm khám hậu môn.
  • Có sẹo vùng hậu môn.

Nếu trẻ có các triệu chứng trên cần cho trẻ thăm khám với các bác sĩ chuyên khoa nhi để điều trị bệnh sớm nhất và có hiệu quả cao.

4.2. Bé dưới 3 tháng tuổi bị táo bón lâu ngày có sao không?

Khi bé từ 2 tháng tuổi trở lên, sẽ có 1 giai đoạn bé đi ngoài ít hơn trước. Bình thường bé thường đi ngoài 4-5 lần 1 ngày, nhưng tự nhiên trẻ không đi ngoài nhiều ngày, thậm chí 6-7 ngày chưa đi ngoài. Thực tế, hiện tượng này xảy ra do sự phát triển đường ruột ở trẻ, khiến thể tích trong lòng ruột cũng như độ dài của ruột lớn lên hay được gọi là hiện tượng giãn ruột. Hiện tượng này hoàn toàn vô hại với bé.

Cơ chế đi ngoài là do khi trực tràng bị đầy lên sẽ tạo kích thích đẩy chất thải ra ngoài. Khi giãn ruột, thể tích ruột tăng lên nhanh trong quá trình phát triển và bé đang ở giai đoạn chỉ dùng sữa mẹ nên thời gian để đủ khối lượng phân được làm đầy trong lòng đại trực tràng sẽ lâu hơn. Thông thường sau 7 ngày bé sẽ đi ngoài, cá biệt có bé lên đến 10 ngày mới đi.

Với trẻ bú mẹ hoàn toàn, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng dồi dào và tốt nhất cho bé, đầy đủ lipid, glucid và protein dễ hấp thụ, dễ tiêu hoá hơn sữa bột nên mẹ cũng đừng quá lo lắng nếu thiên thần nhỏ cả 7 – 8 ngày chưa đi ngoài. Với những trẻ dùng sữa công thức mẹ sẽ để ý thấy phân của bé có dấu hiệu thay đổi về số lượng hình dạng như phân dạng cục to, cứng chắc, bé rặn nhiều, đánh rắm nhiều mà không đi ngoài được. Nếu bé bú sữa công thức mà 4 ngày bé không đi tiêu thì mẹ nên hỗ trợ giúp bé.

Nếu bé lâu ngày không đi ngoài thì mẹ có thể áp dụng massage bụng vòng tròn theo chiều kim đồng hồ cho bé nhẹ nhàng mỗi ngày 4-5 lần và mỗi lần 4-5 phút, vừa giúp kích thích nhu động ruột giúp bé không bị đầy bụng, vừa giúp bé dễ đi ngoài hơn. Nếu trẻ sử dụng sữa công thức nếu quá năm ngày chưa đi ngoài thì cần được thăm khám và tư vấn của bác sĩ.

Trẻ giãn ruột thì dù 10 ngày không đi ngoài nhưng khi đi phân bé sẽ vẫn mềm, sệt và mịn thì mẹ bỉm vẫn cứ yên tâm nhé.

Bé dưới 3 tháng tuổi bị táo bón lâu ngày có sao không?
Bé dưới 3 tháng tuổi bị táo bón lâu ngày có sao không?

4.3. Trẻ lâu ngày không đi đại tiện được mà không điều trị thì có sao không?

Việc nên điều trị hay không tình trạng này thường phải dựa trên sự đánh giá của các bác sĩ có chuyên môn. Thường phải phụ thuộc vào độ tuổi của trẻ và nguyên nhân gây bệnh. Đa số các trường hợp không đi ngoài được do nguyên nhân sinh lý thì không cần phải can thiệp bất kỳ phương pháp điều trị nào. Ngược lại nếu là do các bất thường trong cơ thể hay tình trạng không đi ngoài được làm ảnh hưởng nhiều đến trẻ thì tốt nhất hãy điều trị theo chỉ dẫn của các bác sĩ. Tránh để nặng nề sẽ làm cho trẻ phải đối mặt với nhiều biến chứng không mong muốn.

Qua bài viết này chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu một chút kiến thức về triệu chứng lâu ngày không đi ngoài của trẻ, từ đó các mẹ có thể phát hiện các dấu hiệu sinh lý cũng như bệnh lý ở trẻ để từ đó đưa ra các hướng xử lý tốt nhất để trẻ luôn khỏe mạnh. Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này của mình.

Xem thêm:

[Hỏi đáp] Trẻ bị táo bón nên ăn gì, kiêng gì? Thực đơn cho trẻ bị táo bón

6 Mẹo trị táo bón cho trẻ sơ sinh mẹ cần “bỏ túi” ngay

Ngày viết:
Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *